SSH là gì ? 15 lệnh SSH cơ bản mọi lập trình viên nên biết

SSH là gì ?

SSH (Secure Shell) là giao thức mạng cho phép kết nối và điều khiển máy chủ từ xa một cách bảo mật thông qua dòng lệnh. SSH được sử dụng phổ biến để quản trị VPS, server Linux, cloud server và hệ thống DevOps từ bất kỳ đâu trên Internet thông qua giao diện dòng lệnh (terminal)

Thông qua SSH, bạn có thể:

• Truy cập máy chủ từ xa
• Cài đặt phần mềm
• Quản lý file
• Cấu hình hệ thống
• Triển khai website hoặc ứng dụng

Không giống các giao thức cũ như Telnet, điểm mạnh của SSH là toàn bộ dữ liệu truyền giữa máy tính và server đều được mã hóa, giúp bảo vệ thông tin khỏi việc nghe lén hoặc tấn công mạng.

Ngày nay, SSH gần như là công cụ bắt buộc đối với lập trình viên, DevOps và quản trị hệ thống.

SSH hoạt động như thế nào?

SSH hoạt động theo mô hình Client – Server.

• SSH Client: phần mềm trên máy tính của bạn (Terminal, PuTTY, MobaXterm…)
• SSH Server: dịch vụ chạy trên máy chủ (thường là OpenSSH)

Bạn có thể tham khảo thêm: Top 6 phần mềm SSH miễn phí tốt nhất

Quy trình kết nối:

1. Client gửi yêu cầu kết nối tới server
2. Server xác thực người dùng
3. Hai bên thiết lập kênh mã hóa
4. Người dùng truy cập shell của server

Mặc định SSH chạy trên port 22.

Các lệnh SSH cơ bản mọi lập trình viên nên biết

Sau khi kết nối SSH vào server, bạn sẽ sử dụng các lệnh Linux thông qua terminal để quản trị hệ thống.

Dưới đây là những lệnh SSH quan trọng nhất.

1. Lệnh SSH để kết nối server

Lệnh cơ bản để kết nối tới server:

ssh username@server-ip

ssh username@server-ip

Ví dụ:

ssh root@192.168.1.10

ssh root@192.168.1.10

Lệnh này cho phép bạn đăng nhập vào server bằng user root. Sau khi chạy lệnh, hệ thống sẽ yêu cầu nhập password hoặc SSH key

2. SSH sử dụng port tùy chỉnh

Nếu server không dùng port mặc định 22, bạn cần chỉ định port bằng lệnh:

ssh -p 2222 root@192.168.1.10

ssh -p 2222 root@192.168.1.10

Trong đó:

• -p → chỉ định port SSH
• 2222 → port SSH của server

Việc đổi port SSH là một biện pháp bảo mật phổ biến để giảm nguy cơ bị tấn công brute force.

3. Lệnh kiểm tra thư mục hiện tại

pwd

pwd

Lệnh này hiển thị đường dẫn thư mục hiện tại mà bạn đang làm việc trên server

Ví dụ kết quả:

/var/www/html

/var/www/html

Điều này giúp bạn biết chính xác vị trí đang thao tác trên hệ thống.

4. Lệnh xem danh sách file

ls

ls

Lệnh này hiển thị tất cả file và thư mục trong thư mục hiện tại.

Một số tùy chọn phổ biến:

ls -l

ls -l

Hiển thị thông tin chi tiết:

• Quyền truy cập
• Owner
• Dung lượng
• Ngày tạo

Lệnh nâng cao:

ls -lah

ls -lah

Hiển thị thêm:

• File ẩn
• Dung lượng dễ đọc (KB, MB)

Đây là lệnh được sử dụng rất thường xuyên khi quản lý server.

5. Lệnh chuyển thư mục

Đi đến 1 thư mục cụ thể bạn gõ như sau

cd folder-name

cd folder-name

Ví dụ:

cd /var/www

cd /var/www

Chuyển đến thư mục chứa website.

Một số lệnh hữu ích:

cd ..

cd ..

Quay lại thư mục cha.

cd ~

cd ~

Quay về thư mục home của user.

6. Lệnh tạo thư mục

mkdir ten-thu-muc

mkdir ten-thu-muc

Ví dụ:

mkdir project

mkdir project

Tạo thư mục project trong thư mục hiện tại.

Tạo nhiều thư mục cùng lúc:

mkdir folder1 folder2 folder3

mkdir folder1 folder2 folder3

7. Lệnh xóa file

rm filename

rm filename

Ví dụ:

rm test.txt

rm test.txt

Xóa thư mục:

rm -rf folder

rm -rf folder

Xóa thư mục bắt buộc:

rm -rf folder

rm -rf folder

Giải thích:

• -r → xóa thư mục và toàn bộ nội dung
• -f → xóa không cần xác nhận

Lệnh này xoá bắt buộc cần cẩn thận khi sử dụng.

8. Lệnh sao chép file

cp file1 file2

cp file1 file2

Ví dụ:

cp index.html backup.html

cp index.html backup.html

Sao chép file index.html đặt tên thành backup.html

Sao chép thư mục:

cp -r folder backup-folder

cp -r folder backup-folder

9. Lệnh di chuyển file

mv file1 file2

mv file1 file2

Ví dụ đổi tên file:

mv test.txt demo.txt

mv test.txt demo.txt

Di chuyển file:

mv index.html /var/www

mv index.html /var/www

10. Lệnh nano – chỉnh sửa file

nano filename

nano filename

Nano là trình chỉnh sửa file đơn giản và dễ sử dụng trên Linux

Ví dụ:

nano nginx.conf

nano nginx.conf

Các phím cơ bản:

• CTRL + X → thoát
• CTRL + O → lưu file

11. Lệnh vim – editor mạnh cho lập trình viên

vim filename

vim filename

Ví dụ:

vim config.php

vim config.php

Vim là editor mạnh mẽ nhưng cần thời gian học.

Một số phím cơ bản:

• :wq → lưu và thoát
• i → chế độ chỉnh sửa
• ESC → thoát chỉnh sửa

12. Lệnh cập nhật hệ thống

Đối với Ubuntu / Debian:

apt update

apt update

Lệnh này cập nhật danh sách package từ repository.

Sau đó chạy:

apt upgrade

apt upgrade

để cập nhật các phần mềm đã cài.

13. Lệnh cài đặt phần mềm

Ví dụ cài Webserver Nginx:

apt install nginx

apt install nginx

14. Lệnh kiểm tra tài nguyên server

Kiểm tra CPU và RAM:

top

top

Lệnh này hiển thị:

• CPU usage
• RAM usage
• Tiến trình đang chạy

Đây là công cụ quan trọng để giám sát hiệu suất server.

Hoặc

htop

htop

Là phiên bản nâng cao, có màu sắc, giao diện trực quan, hỗ trợ chuột và dễ dàng cuộn hoặc quản lý tiến trình dễ dàng hơn, đặc biệt trên các hệ thống hiện đại.

15. Lệnh kiểm tra dung lượng ổ đĩa

df -h

df -h

Hiển thị dung lượng ổ đĩa của server

Ví dụ:

Filesystem      Size  Used  Avail
/dev/vda1        40G   15G   25G

Filesystem      Size  Used  Avail
/dev/vda1        40G   15G   25G

Giúp bạn biết server còn bao nhiêu dung lượng trống.

16. Lệnh kiểm tra port đang chạy

netstat -tulpn

netstat -tulpn

Lệnh này giúp kiểm tra dịch vụ nào đang chạy trên server.

Một số mẹo bảo mật SSH quan trọng

Để bảo vệ server tốt hơn, bạn nên:

• Sử dụng SSH key thay vì password
• Đổi port SSH mặc định
• Tắt login root
• Giới hạn IP truy cập
• Cài Fail2Ban chống brute force

Những biện pháp này giúp giảm nguy cơ bị hacker tấn công server.

Kết luận

SSH (Secure Shell) là công cụ quan trọng giúp lập trình viên và quản trị viên hệ thống truy cập và điều khiển server từ xa một cách bảo mật. Việc nắm vững các lệnh SSH cơ bản giúp bạn quản lý server Linux hiệu quả hơn, triển khai ứng dụng nhanh hơn và đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định.

Nếu bạn thường xuyên làm việc với VPS hoặc server Linux, SSH là kỹ năng bắt buộc phải thành thạo.